Explore the
4TU.
Federation
TU DelftTU EindhovenUniversity of TwenteWageningen University
4TU.
Federation
NL|EN
Close

4TU Federation

+31(0)6 48 27 55 61

projectleider@4tu.nl

Website: 4TU.nl

Aanjagen van de Energietransitie in Binnenhofcollege #5

maandag, 21 juni 2021

In 4TU.Binnenhofcollege #5 lieten wetenschapper Kornelis Blok, student Antonios Kouzelis en ondernemer Jan-Jaap van Os de Eerste en Tweede Kamerleden zien welke oplossingen er nodig zijn in de transitie naar duurzame energie en welke kansen dit voor Nederland biedt.

Kornelis Blok, hoogleraar Energy Systems Analysis aan de TU Delft en voorzitter van de Netherlands Energy Research Alliance (NERA) is de eerste spreker. Hij wil nadrukkelijk benoemen dat hij slechts de TU Delft vertegenwoordigt en er bij de andere TU’s net zo goed hard gewerkt wordt aan wetenschap op het gebied van energie.

Blok neemt de Kamerleden mee in de energietransitie tot 2050 en wat daarin de belangrijkste aandachtspunten zijn. Wereldwijd is afgesproken in 2050 klimaatneutraal te zijn en ruim onder de 2 graden temperatuurstijging te blijven. De hoogleraar noemt drie elementen die volgens de huidige stand van de wetenschap in elk scenario terugkomen, namelijk energiebesparing, elektrificatie en verduurzaming.
Op dit moment is ongeveer 20% van ons energiegebruik elektriciteit (waarvan 2/3 met fossiele brandstoffen opgewekt) en de overige 80% brandstoffen (90% fossiel). Kortom, we hebben nog een lange weg te gaan. Als we nu niets zouden doen, zou dit leiden tot een groei van ons energiegebruik. De bevolking en de economieën groeien tenslotte. 

De eerste stap in de transitie naar duurzame energie, is energie-efficiëntie. Neem bijvoorbeeld onze koelkasten die inmiddels werken met een factor drie minder energie ten opzichte van 2000.
Ook met elektrificatie van onze energiebehoefte kunnen we grote stappen maken. Blok verwacht dat het aandeel elektriciteit groeit van 20% naar 40-50%. Zon en wind worden de werkpaarden van de energietransitie (een aandeel van 70%) en zijn inmiddels zelfs goedkoper geworden dan fossiele brandstof. Zon en wind zijn er natuurlijk niet altijd op het moment dat wij dat zouden willen, dus hier ligt nog een uitdaging. We hebben hier volgens de hoogleraar flexibiliteit nodig en zouden de infrastructuur moeten uitbreiden, opslagmogelijkheden moeten creëren en de vraag moeten gaan sturen.
Tot slot gaat de verduurzaming van brandstoffen een rol spelen in onze energietransitie. Denk hierbij aan bio-energie, fossiele brandstoffen en CO2-opslag. Ook groene, blauwe en grijze waterstof bieden goede mogelijkheden maar deze optie is op dit moment nog veel duurder. Bovendien zal er veel nieuwe infrastructuur voor nodig zijn. 

Blok vertelt de aanwezigen dat de omvang van de energietransitie enorm is. Het is in feit een volledige make-over in 20 tot 30 jaar. Hij noemt vier punten die belangrijk zijn om mee te nemen voor de beleidsmakers: 

  1. Energiebesparing speelt in alle modellen een grote rol. Beleidmakers noemen dit hun ‘first fuel’, maar er kan nog veel meer winst behaald worden dan nu gedaan wordt, met name in de industrie;
  2. De verduurzaming in de brandstoffensector moet aangepakt worden als we echt naar klimaatneutraal willen;
  3. De overheid speelt een belangrijke rol in het aanpassen van de infrastructuur. Dit vergt veel tijd, dus je kunt er niet vroeg genoeg mee beginnen;
  4. We kunnen met elkaar niet te kieskeurig zijn, want iedere optie heeft zijn nadelen.

Antonios Kouzelis studeert Sustainable Energy Technology aan de TU Delft, is voorzitter van de Delft Energy Club en leidde het Delftse studententeam Ecorunner. Met hem zijn er een flink aantal studenten een jaar fulltime werkzaam in zogenoemde dreamteams bijvoorbeeld met een Formule 1-auto op elektriciteit of solarauto’s. Dat deze resultaten ver rijken, laat het voorbeeld van Lightyear One zien. Dit voertuig, aangedreven door zonnepanelen, is nu onderwerp van een succesvolle startup met 120 medewerkers, dat ontstaan is uit het solar car team van TU/Eindhoven.

Kouzelis vertelt dat ‘zijn’ Ecorunner 10 vorig jaar heeft meegedaan aan een race en dat hij 19 maal zo efficiënt (2500 km per kg waterstof) was als de huidige waterstofauto van Toyota (130 km per kg waterstof). Waterstof heeft als enig bijproduct zuurstof, wat het tot een mooi alternatief maakt. 

Ondernemer Jan-Jaap van Os, alumnus van de TU Delft, heeft in 2012 Exasun opgericht en levert geïntegreerde zonnepanelen aan bedrijven als Heijmans en BAM. De markt wordt volledig gedomineerd door Chinese partijen en je wint niet van hen op het niveau van kostprijs. Je wint niet van hen op het niveau van kostprijs. Door in daken geïntegreerde panelen aan te bieden, die ook nog eens op componentniveau herbruikbaar zijn (van glasplaat tot silicium), kan Exasun zich onderscheiden. Dit ontwikkelt het bedrijf samen met DSM en TNO.  

De markt laat een aantal uitdagingen zien volgens Van Os. Zo is de huidige beeldvorming dat zonnepanelen duur zijn, maar inmiddels horen zon en wind bij de goedkoopste vormen van energie, zelfs in Nederland. En ook de esthetische bezwaren die regelmatig aangevoerd worden, zijn allang niet meer van deze tijd nu diverse nieuwe oplossingen ontworpen zijn. Denk hierbij aan geïntegreerde panelen in gebouwen, of op het land geïnstalleerd boven de gewassen, met als winst dat de gewassen meteen ook beschermd zijn tegen direct zonlicht. Ook drijvende zonnepanelen of windmolens op water zijn kansrijk: ze kunnen mooi afwisselend gebruik maken van diezelfde dure kabel.

Jan-Jaap van Os noemt enkele juridische obstakels die een snellere transitie in de weg zitten. Zo is een inroof-paneel niet volledig btw-aftrekbaar, waar het paneel óp het dak dat wel is. Ook is het moeilijker financierbaar en is het onderwerp voor een welstandcommissie. De concurrentie met China is daarbij verhevigd door de stop op importheffing uit dit land. De overheid speelt met haar beleid een grote rol in de keuzes van ondernemers, ofwel omdat deze zich moeten conformeren aan bepaalde regelgeving ofwel omdat zij kiezen voor de oplossingen die voor hen het meeste winst opleveren.

De sprekers zijn erg tevreden over de aandacht en respons van de Kamerleden. In de discussie na afloop wordt het belang van ‘een mooie transitie’ genoemd. Slimme keuzes in de bouw en landschapsinrichting zijn belangrijk. ''Liever mooie en duurzame oplossingen dan goedkope oplossingen die we over 10 jaar weer op de afvalberg moeten gooien'''aldus Van Os.